5 ส.  กับตัวชี้วัดความสำเร็จ

หลายองค์กร กล่าวว่า ได้ทำ 5ส. สำเร็จอย่างดี แต่เมื่อถามว่ามีตัวชี้วัดอะไร ที่เรียกว่าสำเร็จ ปรากฎว่าไม่สามารถบอกได้ว่า เช่น มีการจัดเครื่องอุปกรณ์อย่างเป็นระเบียบตามแบบ โดยมีการวาดเส้นไว้ เมื่อมีคนหยิบใช้ จะรู้ทันที  แต่ว่าเมื่อลองไปหยิบดู พบว่าหยิบใช้ยาก เนื่องจัดเก็บไว้สูง  และมีโต๊ะกั้นอยู่ ถ้าจะหยิบต้องปีนป่ายโต๊ะที่มีเครื่องมืออื่นวางอยู่  ดังนั้นการจัดทำ 5 ส ไม่ใช้เป็นจัดให้ดูสวยงามเท่านั้น

เมื่อไปที่ประเทศญี่ปุ่น ไปดู SME ที่ได้รางวัล 5 ส.เมื่อไม่กี่ปี ของประเทศญี่ปุ่น ผู้บริหารได้เล่าว่าการทำ 5 ส. ของญี่ปุ่น  ไม่ใช้จะง่ายเหมือนที่หลายคนคิด เขาทำ 5 ส. มา 26 ปีแล้ว  ล้มเหลวไป 2-3 ครั้ง  กว่าจะเป็นแบบทุกวันนี้ได้   5ส.ที่ดีต้องเกิดจากพนักงานคิด ผู้บริหารสนับสนุน เมื่อผู้เขียนเดินดูโรงงานพบว่าทุกจุดในโรงงานมีความเป็นระเบียบ ไม่สามารถหาจุดที่ต้องปรับปรุงมาถ่ายรูปได้เลย

 

ตัวชี้วัดง่ายๆ ของ 5 ส. ก็คือ ต้องค้นหาได้ภายใน 30 วินาที ซึ่งเป็นเวลาที่นานสุด เนื่องจากผู้เขียนเคยไปสุ่มที่สถานพยาบาลแห่งหนึ่ง ที่มีประวัติคนไข้ประมาณเกือบล้านแฟ้ม เลือก 1 แฟ้ม เพื่อทดสอบ  ปรากฎว่าสามารถค้นหาโดยไม่มีเทคโนโลยีช่วย ก็สามารถหาภายใน 20 วินาทีเท่านั้น เมื่อถามวิธีการจัดเก็บ คนเก็บแจ้งว่าจัดเรียงเป็นหมวดหมู่ และใช้ป้ายสีช่วยแยกแยะด้วย  อย่างไรก็ตามองค์กรนั้น ก็ยังไม่สามารถจัดทำ 5 ส. ได้ทุกพื้นที่

อีกตัวชี้วัดของ ส.สะอาด ลองเราใส่ถุงมือสีขาว หรือใช้ทิชชู่ เดินไปใช้มือถูไปตามโต๊ะ ถ้าถุงมือยังคงขาวเหมือนเดิม หรือ ทิชชู่ยังไม่มีรอยเปลื้อน ก็อาจเป็นตัวชี้วัดได้ระดับหนึ่ง บางโรงงานให้พนักงานที่ทำงานกับน้ำมันเครื่องใส่ชุดสีขาว เพื่อพิสูจน์ว่าโรงงานมีความสะอาดจริง

การมีตัวชี้วัด ไม่ใช้ไว้ใช้จับผิดนะค่ะ อย่าใช้ผิดวัตถุประสงค์ ทำให้มีความเครียด กลายเป็นความล้มเหลว  วัตถุประสงค์ของตัวชี้วัด เพื่อใช้ตรวจสอบถึงระดับความสำเร็จ และนำมาพัฒนาต่อยอดต่อเนื่องและต่อไป ตาม PDCA เท่านั้น